Paralel ile Enlem Aynı Mı? Bu Soruyu Ciddiye Almak Mı Gerek?
İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşındayım ve her gün kendimi bazen bir bilim insanı, bazen de bir esprili yazar gibi hissediyorum. Hayatımda hiç bu kadar paralel ve enlemle haşır neşir olmamıştım. Günde üç kere kahve içen bir insanın bir de “paralel ile enlem aynı mı?” diye düşünüp kafasında döndürmesi oldukça normal, değil mi? Geçenlerde bir arkadaşım, “Ya bu paralel ile enlem aynı mı?” diye sormaya başladı. Öylece kaldım. Düşüncelere dalıp kendi kendime “Abi, paralel ile enlem aynıysa, neden biz bu kadar karmaşık şeyler öğreniyoruz?” demeye başladım.
O yüzden, bu yazıda aslında sadece bir coğrafya konusu değil, aynı zamanda hayatın karmaşıklığıyla ilgili bir içsel yolculuğa çıkacağız. Hem kafama takılanları sorgularken, hem de eğlenceli bir şekilde bu iki terimin farklılıklarını anlayacağız. Bazen ciddileşip bir şeyler öğrenirken, bazen de iyice eğlenip güleceğiz. Hadi başlayalım!
Paralel ve Enlem Arasındaki Farkı Bilmeden Gündelik Hayatta Karşılaştığım Kafa Karışıklıkları
Bazen arkadaş ortamımda o kadar gereksiz şeyler konuşuluyor ki, aklımı kaybediyorum. Geçen gün, bir arkadaşım “Ya enlem ve paralel birbirinin tersi değil mi?” dedi. O an içimden “Bu soruyu sormak zorunda kalacak kadar kötü bir dünya mı var?” diye geçirdim. Ama dur, dur, bir dakika! Bu kadar espriyle geçiştiremeyiz. Hem bu soruyu kendime de sordum: Paralel ile enlem gerçekten aynı mı?
Evet, aslında değil, ama niye bu kadar karıştı ki? Düşünsene, her gün sabahtan akşama kadar bir sürü iş, trafik, arkadaş sohbeti, online alışveriş… Bir de bunun üzerine coğrafya dersi gibi bir soru çıkarsa, elbette kafamız karışır! Bazen hayat o kadar karmaşık ki, bir arkadaşımın sorusuna “evet, paralel ile enlem kesinlikle aynı şey” demek çok cazip geliyor. Ama yapmadım, çünkü sonra bu yazıyı yazmak zorunda kalırım diye düşündüm. Hadi o zaman, hadi biraz daha eğlenceli bir şekilde bu ikiliyi keşfe çıkalım.
Paralel ile Enlem Aynı Mı? Birkaç Çizim Yapıp Gerçekten Anlamaya Çalıştım!
Enlem ve paralel arasındaki farkı açıklamadan önce, önce biraz daha kafamı netleştireyim diye bir çizim yapmaya karar verdim. İki tane çember çizdim, birinin etrafına paralelleri, diğerinin etrafına ise enlemleri yerleştirdim. Gerçekten, burada neredeyse ders kitabı gibi bir şey çizdim, ama sonra fark ettim ki, hâlâ netleşmedim. O yüzden, düşündüm ki, belki basitçe açıklamaya çalışsam daha iyi olacak.
Enlem: Bu çizgi, Dünya’nın ekvatorundan başlar ve kuzey-güney doğrultusunda uzanır. Yani, örneğin, İzmir’de yaşayan biri olarak, enlemim ne kadar kuzeye ya da güneye olduğunu belirler. Bunu bir yerde de coğrafya hocasından öğrenmiştim. Hani ne demişti? “Ekvator’un üstündeki bir yerle, altındaki yer arasında 90 derecelik fark vardır.” Geriye doğru gittiğinde, sıfırdan başlıyoruz ama bir süre sonra gözlerim kaydı.
Paralel: Şimdi gel, paralellere! Paralel çizgiler, enlem gibi, ama işin içine biraz daha karmaşıklık katıyor. O yüzden paraleller, enlem hatlarının eşlik ettiği çizgilerdir. Aslında, paralel çizgiler, enlemlerle tamamen birbirine paralel olacak şekilde uzanır. Ama dikkat et, paralel çizgiler hiç bitmez! Yani paralel çizgileri, bir çubuğun üstüne koyduğunda, sabah sabah o kadar çok paralellik yaratır ki, içimdeki karmaşa bütün gün sürer.
Dediğim gibi, birinin etrafında dönen bir çizgi “enlem”, diğerinin etrafında dönen bir çizgi ise “paralel” oluyor. Sonuçta, onlar da birbirinden farklı şeyler. Yani öyle paralel ile enlem aynı olsaydı, ben bu yazıyı zaten yazmazdım.
Bir Kafede “Paralel ve Enlem” Sohbeti: Akıl Sağlığımı Kaybetmek Üzereydim
Bir gün bir kafede oturuyoruz, muhabbet dönüyor, herkes bir şeyler söylüyor. Bir arkadaşım birden “Ya paralel ile enlem ne alaka?” diye sordu. Herkes bir anda susuyor ve benden açıklama yapmamı bekliyor. “Aaa, paralel ile enlem aynı mı?” diyebilirdim, ama sonra aklıma gelmedi. O kadar yoğun düşündüm ki, ortada bir şey var ama ne olduğunu anlayamadım.
Sonra, bir başka arkadaşım döndü ve “Ya, aslında enlem ve paralel birbirini etkileyen şeyler değil mi?” dedi. İçimden “Evet, haklısın, ama bu cümle sana da uymuyor” diye düşündüm, ama şaka yapmam gerekti. Sonra bir şey fark ettim: Bize bir şey öğretmek yerine, herkes birbiriyle komik diyaloglar yapıyor.
Zihnim o kadar hızlı çalışıyordu ki, paralel ile enlem arasındaki farkı anlatırken, aklımda geçen tek şey şu oldu: “Ya düşünmeme gerek yok, zaten çok kafa karıştırıcı!” Düşünsene, bir kafede arkadaşlarla kahve içerken, paralel ile enlem hakkında ciddiyetle konuşmak mı? Evet, sanırım hayat gerçekten çok karmaşık.
Sonuç: Paralel ile Enlem Aynı Mı? Hâlâ Karar Veremedim
İzmir’de yaşayan, 25 yaşında bir insan olarak, hayatı fazla düşünerek geçiren biri olarak, paralel ile enlem arasındaki farkı anlatmaya çalıştım ama hala tam bir çözüme ulaşamadım. Yani evet, bilimsel olarak bakıldığında, paralel ile enlem aynı değil, ama bizim günlük yaşamda bu terimleri “aynıymış gibi” karıştırmamız o kadar normal ki! Yani bir gün sabah kahvemi içerken, “Eyvah, paralel ile enlem gerçekten farklı mı?” diye düşünürken, bir anda kendimi yine o karmaşada bulabiliyorum.
Sonuç olarak, belki de önemli olan bu soruyu ciddiye alırken, biraz da eğlenebilmek. Ne dersiniz?